ΑΛΦΡΕΝΤ ΜΠΡΕΝΤΕΛ, Ο ΠΙΑΝΙΣΤΑΣ

overlay

Προερχόμενος από μια οικογένεια με αυστριακές, γερμανικές, ιταλικές και σλαβικές καταβολές – ο ίδιος προτιμά να αυτοπροσδιορίζεται ως Κεντροευρωπαίος -, ο Αλφρεντ Μπρέντελ γεννήθηκε στις 5 Ιανουαρίου 1931 στο Βίζενμπεργκ της Μοραβίας, μια περιοχή της σημερινής Τσεχίας. Οταν ήταν έξι ετών, η οικογένειά του μετακόμισε στο Ζάγκρεμπ και αργότερα στο Γκρατς όπου έζησε στη διάρκεια του Β´ Παγκοσμίου Πολέμου, γύρω στα τέλη του οποίου βρέθηκε να σκάβει χαρακώματα στην περιοχή της πρώην Γιουγκοσλαβίας ώσπου κατέληξε με κρυοπαγήματα στο νοσοκομείο. Με εξαίρεση κάποια masterclasses που παρακολούθησε αργότερα, η «επίσημη» μουσική του εκπαίδευση έληξε εκεί γύρω στα 16 του χρόνια. Ο ίδιος θεωρεί τον εαυτό του εν πολλοίς αυτοδίδακτο, πράγμα το οποίο εκτιμά ως πλεονέκτημα:

«Ενας δάσκαλος μπορεί να έχει υπερβολική επιρροή» έχει δηλώσει χαρακτηριστικά. «Οντας αυτοδίδακτος, έμαθα να είμαι δύσπιστος σε οτιδήποτε δεν ανακάλυψα μόνος μου. Πιο πολύτιμο από τους δασκάλους αποδείχτηκε το να ακούω άλλους πιανίστες, μαέστρους, τραγουδιστές αλλά και εμένα τον ίδιο. Είχα ένα μαγνητόφωνο, ηχογραφούσα το έργο που μελετούσα, κατόπιν το άκουγα και δούλευα επάνω σ’ αυτό. Ακόμη πιστεύω πως αυτή είναι μια καλή μέθοδος δουλειάς για τους νέους πιανίστες και τους απαλλάσσει από ενδεχόμενες αρνητικές επιρροές ενός δασκάλου…Δεν κατάγομαι από οικογένεια μουσικών ή διανοουμένων. Δεν υπήρξα παιδί-θαύμα. Δεν έχω φωτογραφική μνήμη ούτε παίζω γρηγορότερα από άλλους ερμηνευτές. Δεν είμαι καλός στην αποστήθιση. Χρειάζομαι οκτώ ώρες ύπνου. Δεν ακυρώνω συναυλίες από άποψη, παρά μόνο όταν είμαι πραγματικά άρρωστος. Η καριέρα μου εξελίχθηκε τόσο αργά ώστε να αισθάνομαι ότι κάτι φταίει είτε με εμένα είτε με τους άλλους ανθρώπους στον χώρο. Η λογοτεχνία – το διάβασμα και το γράψιμο – όπως και η ενατένιση της Τέχνης απασχολούν αρκετό από τον χρόνο μου. Το πώς στ’ αλήθεια έμαθα όλα αυτά τα έργα που έχω παίξει, πέρα από το γεγονός ότι δεν υπήρξα τέλειος σύζυγος και πατέρας, ειλικρινά δεν μπορώ να το εξηγήσω» δήλωνε κάποτε χαρακτηριστικά.

brendel5

Ωστόσο, σε ό,τι αφορά το μουσικό του «πιστεύω» ακούγεται ξεκάθαρος και κατασταλαγμένος: «Αν ανήκω σε κάποια παράδοση» έχει πει «είναι σε αυτή κατά την οποία το μουσικό έργο είναι αυτό που υπαγορεύει στον ερμηνευτή το τι πρέπει να κάνει και όχι σε εκείνη κατά την οποία ο ερμηνευτής επιβάλλει στο έργο το πώς πρέπει να παιχθεί ή στον συνθέτη το τι θα έπρεπε να έχει γράψει».

Schubert Piano Sonatas – Alfred Brendel

http://youtu.be/iAepGphL3_g

Χαρακτηριστικό το σχόλιο που έκανε κάποτε ο σερ Σάιμον Ρατλ, ένας από τους πλέον αγαπημένους φίλους του Μπρέντελ. «Ημουν λίγο μεγαλύτερος από 20 ετών όταν συνεργάστηκα για πρώτη φορά μαζί του» θυμόταν σχετικά ο σημερινός σουπερστάρ του πόντιουμ. «Ποτέ δεν θα ξεχάσω το πόσο δύσκολο, πόσο αγχωτικό μου φαινόταν αυτό που μου ζητούσε να κάνω. Κάποια στιγμή απελπίστηκα, πίστεψα πως ποτέ δεν θα τα καταφέρω. Εκτοτε, έστω και αν πλέον δεν το θεωρώ εντελώς αδύνατο, αυτό που μου ζητάει σε κάθε συνεργασία μας εξακολουθεί να παραμένει πάρα πολύ δύσκολο…».

Το σχόλιο μιας οικογενειακής φίλης του πιανίστα προχωρεί ένα βήμα παραπέρα: «Νομίζω πως είναι πολύ δυνατός και ταυτόχρονα φοβάται πολύ τα συναισθήματά του όπως κάθε άνθρωπος που έχει τη δυνατότητα να βιώσει δυνατά συναισθήματα… Οταν ήταν νεότερος, έχω τη γνώμη πως αντιμετώπιζε μεγάλες εσωτερικές εντάσεις. Εκαιγε μια φωτιά μέσα του την οποία φοβόταν να αποκαλύψει, και έτσι την εξωτερίκευε μέσω της ερμηνείας. Τώρα πιστεύω πως έχει συμφιλιωθεί περισσότερο με τον εαυτό του. Δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο πρόσωπο που πραγματικά είναι και στον άνθρωπο ο οποίος βγαίνει στη σκηνή…».

brendel_outside

Aκολουθούν αποσπάσματα μιας σπουδαίας συνέντευξης που έδωσε ο Άλφρεντ Μπρέντελ στον Θανάση Λάλα και δημοσιεύτηκε στο Βήμα, στις 1/11/1998 με αφορμή την εμφάνιση του στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Alfred Brendel in Portrait (Opus Arte)

http://youtu.be/zOQ6qPY86Y4

“Tη σιωπή δεν την επιλέγουμε, έλεγε και ο πατέρας μου. Μας επιλέγει αυτή. Έχει βέβαια μεγάλη σημασία τι εννοεί ο καθένας λέγοντας «σιωπή» και τι εννοούσε ο πατέρας μου». Για μένα ο εσωτερικός διάλογος δεν σταματάει ούτε όταν κοιμόμαστε… Αυτός είναι η πηγή της ύπαρξής μας… Αν αυτομάτως διακοπτόταν αυτός ο εσωτερικός διάλογος, ίσως να σταματούσε και το ενδιαφέρον της ζωής. Με άλλα λόγια, αν ζούσαμε χωρίς να σκεφτόμαστε από μέσα μας αυτά που ζούμε από έξω μας, δεν θα είχε κανένα νόημα ό,τι κι αν ζούσαμε…».

“Ο τρόπος που σκεφτόμαστε εσωτερικά δίνει δύναμη και νόημα σε αυτό που κάνουμε. Αν το καλοσκεφτείτε, όλα αυτά που κάνουμε δεν είναι και τίποτε σπουδαίο από μόνα τους… Πίνουμε καθημερινά νερό, τρώμε, κάνουμε έρωτα, παίζουμε Μότσαρτ, Μπετόβεν, Σοπέν και Μπαχ, διαβάζουμε εφημερίδες… Τι σημαίνουν όμως όλα αυτά; Τίποτε ή τα πάντα…Αυτό εξαρτάται μόνο από μας… Αλλωστε το τίποτε και το παν διαφέρουν τόσο πολύ από τον έναν άνθρωπο στον άλλο… Εγώ λοιπόν δίνω μεγάλη σημασία σε αυτό τον εσωτερικό διάλογο ­ γενικώς στο τι συμβαίνει μέσα μας ­ και αυτό με κάνει να προσέχω πότε και πώς, σπάω αυτόν τον εσωτερικό διάλογο… Η σιωπή για μένα είναι η ατμόσφαιρα μέσα στην οποία ανθεί αυτός ο εσωτερικός διάλογος..”.

J.Haydn(Alfred Brendel) – Piano Sonata in E flat major,Hob.XVI 49(2)

http://youtu.be/Tzh5qtKIz3g

images-2

“Η σιωπή για μένα έχει ήχο. Εκκωφαντικό… Μερικές φορές η σιωπή φωνάζει πιο δυνατά από οτιδήποτε άλλο… Υπάρχουν σιωπές που πολύ θαυμάζω και είναι τόσο έντονες σε ήχους που χάνομαι στη μελωδία τους και στον ρυθμό τους… Για μένα όλοι οι μεγάλοι συνθέτες έχουν γράψει υπέροχες μελωδίες, γιατί αυτές οι μελωδίες συμπληρώνονται από υπέροχες σιωπές… Οι «παρτιτούρες της σιωπής» όλων των μεγάλων συνθετών που έχω διαβάσει κατά καιρούς είναι ίσως ισάξιες με τις «κανονικές» παρτιτούρες τους. Οι σιωπές κρύβονται κάτω από την κανονική παρτιτούρα με τις νότες του κάθε συνθέτη. Αν δεν ανακαλύψεις τις σιωπές του, δεν πρόκειται ποτέ να ερμηνεύσεις σωστά τις νότες του, τις παρτιτούρες του… Είναι αυτό που γίνεται και στη ζωή, όπως σας έλεγα προηγουμένως… Τελικώς η σιωπή δίνει νόημα σε ό,τι θέλουμε να πούμε. Αν δεν υπάρξουν οι σωστές σιωπές, τα λεγόμενα καταρρέουν, δεν ακούγονται καν. Και ό,τι τελικώς ακούμε από κάτω του κρύβει σωστές δόσεις σιωπής. Όσο παράξενο και να ακούγεται, οι σιωπές μας είναι το μέτρο του λόγου μας, είναι το μυστήριο που κάνει τον λόγο μας να ακούγεται από τους άλλους”.

“Τελικώς το ζητούμενο μάλλον είναι αυτό: να επικοινωνήσουμε… Απλώς για να επικοινωνήσουμε χρειάζεται να σιωπούμε, όταν δεν έχουμε κάτι να προσθέσουμε. Η σιωπή δυναμώνει τη φωνή μας όταν τη χρειαστούμε… Ξέρετε, είμαι από αυτούς που υποστηρίζουν ότι θέλει φροντίδα η «φωνή» μας. Γινόμαστε σπάταλοι στα λόγια για να αποφύγουμε την ουσιαστική συνάντηση με τον εαυτό μας. Αντιμετωπίζουμε τον εσωτερικό μας κόσμο σαν τον Διάβολο… Αποφεύγουμε το «βύθισμα» στην ουσία, σαν σε αυτό να κρύβεται η πηγή κάθε κακού. Ολοι σήμερα μιλούν γύρω μου για τον εσωτερικό τους κόσμο, σαν να πρόκειται για πρώτη ύλη όχι και πρώτης ποιότητας… Όλοι νομίζουν έτσι ότι φταίει η πρώτη ύλη τους. Κανείς δεν θέλει να αποδεχθεί ότι η χρήση των πρώτων υλών είναι αυτό που φέρνει τα αποτελέσματα, όποια κι αν είναι αυτά. Ο Μπετόβεν δεν είχε «χρυσή» ψυχή και «χρυσό» μυαλό, όπως θέλουν να νομίζουν μερικοί… Ο Μπετόβεν χρησιμοποιούσε την ψυχή και το μυαλό του με ένα «χρυσό» τρόπο….Ο τελευταίος καθορίζεται σχεδόν πάντα από τον στόχο σου… Όταν δεν έχεις στόχο, χρησιμοποιώντας τις πρώτες ύλες που διαθέτεις, δεν καταφέρνεις τίποτε άλλο από το να τις σπαταλάς”.

Beethoven Piano Sonata No 29 ‘ Hammerklavier ‘ B flat major Op 106 Alfred Brendel

http://youtu.be/b7SNV42oOOk

0010e0dd_medium

“Μία διαφορά υπάρχει ανάμεσα στη μουσική και στην ποίηση και είναι η ίδια που υπάρχει ανάμεσα στον ήχο και στη γλώσσα. Πολλές φορές, μιλώντας για μουσική, την αποκαλούν κάποιοι «γλώσσα» ­ «η μουσική είναι μία άλλη γλώσσα» λένε ­ αλλά αυτό δεν είναι σαφές και μπορεί να είναι και παραπλανητικό. Υπάρχουν εκτελεστές οι οποίοι παίζουν τη μουσική σαν να είχε κόμματα και τελείες· σαν να διαβάζουν δηλαδή πρόταση πρόταση ένα κείμενο. Προσωπικά δεν ανήκω σε αυτούς. Θεωρώ ότι ένα μουσικό κομμάτι έχει διαφορετικό περιεχόμενο, τοποθετείται δηλαδή αλλιώς νοηματικά. Βλέποντας, για παράδειγμα, τον τρόπο με τον οποίο συνθέτει ο Μπετόβεν βλέπεις ότι εκεί που τελειώνει μια μουσική φράση συνήθως αρχίζει ταυτόχρονα η επόμενη ή έχει ήδη αρχίσει η επόμενη μουσική φράση προτού τελειώσει η προηγούμενη. Υπάρχουν φράσεις που έχουν σχέση με τη μελωδία και άλλες με τον ρυθμό. Η μία ακολουθεί την άλλη και συνυφαίνεται κατά κάποιον τρόπο μαζί της, για να δώσουν όλες μαζί το τελικό αποτέλεσμα, που είναι αυτό που ακούμε”.

Alfred Brendel plays the Appassionata (3rd mvmt)

http://youtu.be/OAGgiEGV_tg

“Όχι απλώς θα ήθελα να έχω γνωρίσει τον Μπετόβεν, θα μου αρκούσε ακόμη και το να βρεθώ στο διπλανό δωμάτιο από εκεί όπου θα έπαιρνε κάποιο βράδυ το δείπνο του. Αυτό νομίζω ότι τουλάχιστον δεν θα άλλαζε  την ερμηνεία μου. Είναι απλώς μια δήλωση που φανερώνει μεγάλο ενδιαφέρον προς το συγκεκριμένο πρόσωπο… για αυτόν τον λόγο λέω αυτό που λέω. Θεωρώ ότι αυτό που είναι ένας δημιουργός στη ζωή του, ο τρόπος που συμπεριφέρεται, είναι πολύ δύσκολο να το συνδέσουμε με το έργο του. Υπάρχουν βιογράφοι οι οποίοι νομίζουν ότι όσο περισσότερα γνωρίζουν για τον άνθρωπο τόσο περισσότερο θα καταλάβουν και θα μπορέσουν να εξηγήσουν και το έργο, το οποίο αυτός παρήγαγε. Δεν νομίζω ότι είναι έτσι… Οι καλλιτέχνες δεν διαφέρουν από τους κοινούς ανθρώπους στον τρόπο ζωής και συμπεριφοράς. Ο,τι συμβαίνει και ισχύει για όλους γύρω μας, ισχύει και για τους καλλιτέχνες… Και οι καλλιτέχνες έχουν χαρίσματα αλλά και αδυναμίες ­ είναι φυσιολογικό νομίζω”.

ALFRED BRENDEL – Moonlight Sonata (1st mvt)

http://youtu.be/M4b-PHPuwiM

brendel1_1791795b

“Αυτό που κάνει έναν καλλιτέχνη να διαφέρει από τον κοινό άνθρωπο είναι η αντίληψή του για τα όρια… Για τον καλλιτέχνη, την ώρα της δημιουργίας δεν υπάρχει τίποτε ικανό να περιορίσει την καλλιτεχνική έκφραση… Θα έλεγε κανείς ότι είναι χωρίς όρια η καλλιτεχνική έκφραση ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, σέβεται τα όρια η καλλιτεχνική έκφραση αλλά δεν φοβάται να τα περιφρονήσει, να τους γυρίσει συνειδητά την πλάτη. Το πως γίνεται αυτό είναι μυστήριο, δεν εξηγείται… Συμβαίνει απλώς. Είναι το ίδιο μυστήριο που κρύβεται σε ένα παιδί που δεν έχει το αίσθημα του φόβου ή έχει τόσο έντονο το αίσθημα του φόβου που συμπεριφέρεται σαν να μην υπάρχει φόβος… Ο καλλιτέχνης δεν φοβάται τα όρια… ή τα φοβάται τόσο πολύ που συμπεριφέρεται σαν να μην υπάρχουν όρια για αυτόν. Συχνά ο καλλιτέχνης σκέφτεται ότι τα όρια υπάρχουν για να ανατρέπονται. Αυτή είναι μια πολύ αντικοινωνική παραδοχή, που καταλήγει με ένα μαγικό τρόπο να γίνει εξαιρετικά κοινωνική, για να μην πω κοινωνική σημαία προς στιγμή. Ο καλλιτέχνης είναι τελικώς ένας τρομοκράτης… Επεμβαίνει και ταράσσει την κοινωνική τάξη, δημιουργεί χάος. Αλλά από αυτό το χάος ως διά μαγείας δημιουργείται η νέα τάξη πραγμάτων.

schlossgespraech_alfred_brendel_jacobs_alfred_brendel20110729121824

“Αυτό που κάνει έναν δημιουργό που μάχεται τον χρόνο, τελικώς να τον κερδίζει είναι η ποιότητα του έργου του. Η ειλικρίνεια. Η αλήθεια που περιέχει ένα έργο είναι και η ποιότητά του. Όχι βέβαια… Δεν φτάνει αυτό για να αντέξει ένα έργο στον χρόνο. Είναι η αρχική προϋπόθεση, η απόδειξη της ποιότητας ενός έργου. Σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις η αλήθεια που περιέχεται σε ένα έργο φιλοξενείται στο ίδιο σπίτι με την αλήθεια και την ειλικρίνεια του κόσμου μας. Είναι μαγικό αυτό αλλά συμβαίνει: η αλήθεια του καλλιτέχνη τότε αντιπροσωπεύει την αλήθεια του κόσμου μας… Γιατί για μένα υπάρχει η αλήθεια του καθενός μας αλλά και μια συμπαντική αλήθεια, μια αλήθεια που είναι πέρα από τα στενά όρια του εαυτού μας… Αυτή η αλήθεια μας κάνει ενώ είμαστε διαφορετικοί να μοιάζουμε τόσο πολύ μεταξύ μας… Σε αυτές τις περιπτώσεις, που ο καλλιτέχνης καταφέρνει εκφράζοντας την προσωπική του αλήθεια να εκφράζει μια συμπαντική αλήθεια για την ανθρώπινη ύπαρξη, το αποτέλεσμα είναι να ακούμε ένα έργο του Μπετόβεν και να νιώθουμε ­ οι περισσότεροι ­ ότι είναι έργο της δικής μας ψυχής και του δικού μας μυαλού…”.

Brahms / Alfred Brendel, 1973: Piano Concerto No. 1 in D minor, Op. 15 – Rondo (Vinyl LP)

http://youtu.be/C1-Pd9io6lI

“Τα μεγάλα έργα απαιτούν συνεργασία μυαλού και ψυχής. Σε όλα τα μεγάλα έργα υπάρχει λογική και συναίσθημα. Στη δημιουργία των μεγάλων έργων ποτέ δεν λειτουργεί μόνο το ένα από τα δύο. Στα μεγάλα έργα, όπως και στη ζωή, η λογική και το συναίσθημα συνεταιρίζονται… Όσο πιο πετυχημένος είναι αυτός ο συνεταιρισμός τόσο πιο σπουδαίο θα είναι και το αποτέλεσμα”.

“Η λογική είναι το φίλτρο των συναισθημάτων. Διότι αν αφήσεις χαλαρό το συναίσθημα αρχίζεις να λειτουργείς σαν ερασιτέχνης. Σε μια σύνθεση πρέπει να υπάρχει όχι μόνο αίσθηση της τάξης και του μέτρου αλλά και μια ιεράρχηση των συναισθημάτων. Υπάρχουν τα γνήσια, τα αληθινά συναισθήματα και τα δευτερεύοντα. Τα δευτερεύοντα είναι κάποια άλλα συναισθήματα, τα οποία δείχνουν μάλλον μεταχειρισμένα, δανεικά μέσα σε μια σύνθεση… συναισθήματα από δεύτερο χέρι δηλαδή. Αυτό που με ενδιαφέρει κάθε φορά που έρχομαι αντιμέτωπος με μια μουσική σύνθεση την οποία καλούμαι να ερμηνεύσω είναι να διακρίνω τα πρωτογενή συναισθήματα που περιέχονται στη σύνθεση σε συνδυασμό πάντα με τη δομή της. Για να διακρίνουμε το πρωτογενές από το δευτερεύον βοηθούν πολύ η γνώση και η εμπειρία… Πρέπει να μπορείς να ακούς τους άλλους ερμηνευτές που προσπαθούν μαζί με σένα να διακρίνουν το πρωτογενές από το δευτερέον συναίσθημα σε μια σύνθεση, όπως και να έχεις μελετήσει σε βάθος όλους τους μουσικούς που προσπάθησαν το ίδιο πριν από σένα. Υπάρχει μια ηθική σε όλα αυτά”.

“Δεν είναι δηλαδή τα πρωτεύοντα και δευτερεύοντα συναισθήματα ίδια για όλους τους συνθέτες. Πίσω από τη διάκριση των συναισθημάτων ­ μέσα σε μια σύνθεση ­ κρύβεται η «ηθική» του συνθέτη. Όταν καλείσαι να ερμηνεύσεις Μπετόβεν πρέπει να είσαι σε θέση να συναντηθείς μαζί του στο δικό του επίπεδο συναισθημάτων, να κατανοήσεις τον δικό του ηθικό κώδικα”.

Alfred Brendel: Mozart Concerto No 20 in D minor, ‘Rondo (Allegro assai)’ KV466

http://youtu.be/g3apdjS_PaM

“Όταν ξεκινάω την μελέτη μια σύνθεσης πάντα προηγείται ο συνθέτης και έπεται η δική μου ερμηνεία της σύνθεσης». Πολλοί ερμηνευτές ξεχνούν ότι χωρίς τον συνθέτη εμείς δεν θα υπήρχαμε, δεν θα είχαμε λόγο ύπαρξης, δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε αυτή τη δουλειά. Αρα οφείλουμε να σεβόμαστε το μεγαλείο του και συγχρόνως να προσπαθούμε να κατανοήσουμε μεμονωμένα την κάθε σύνθεση, γιατί ως ένα βαθμό αυτή έχει ξεφύγει από τα χέρια του συνθέτη και «ζει» πλέον τη δική της ζωή. Με αυτά που λέω δεν θέλω να υποτιμήσω τον ρόλο του ερμηνευτή αλλά να ιεραρχήσω τις προτεραιότητες. Όταν βρίσκεται ο ερμηνευτής αντιμέτωπος με μια σύνθεση αυτό που κάνει ή, αν θέλετε, αυτό που κάνω εγώ, είναι να προσπαθώ να δώσω ζωή σε αυτό που έγραψε ο συνθέτης, σεβόμενος όμως τους κανόνες του παιχνιδιού. Το κάθε κομμάτι έχει τους δικούς του κανόνες. Είναι σαν να μιλάμε για τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου ο οποίος έχει συγκεκριμένα χαρίσματα, συγκεκριμένες αδυναμίες. Πάντα όμως υπάρχει ένα όριο… Έξω από αυτό το όριο ο χαρακτήρας αυτός παύει να υφίσταται. Σαν να λέμε, δηλαδή, καταργείται. Επομένως ­ για να μπορέσει να υπάρξει ­ είναι σημαντικό το να μπορέσω εγώ να βρω το όριό του. Στο πλαίσιο που οροθετείται αυτή η διαχωριστική γραμμή, ο ερμηνευτής ενός μουσικού έργου απολαμβάνει μιας συγκεκριμένης ελευθερίας. Από εκεί και πέρα, αρχίζουν οι παρανοήσεις οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν ως και σε βιασμό της μουσικής”.

“Ευτυχώς που διαφέρει η όποια σύνθεση, ερμηνευόμενη από διαφορετικούς ερμηνευτές… Και ευτυχώς που και τα κομπιούτερ δεν έχουν ακόμη τον απόλυτο έλεγχο. Αυτό που κάνει μια σύνθεση ­ που έχει γεννηθεί 400 χρόνια πριν ­ να παραμένει ακόμη ζωντανή, είναι η δυνατότητα που περικλείει σε πολλαπλές ερμηνείες. Καθετί που δημιουργείται για να ζήσει στην αιωνιότητα πρέπει να περιέχει ένα χώρο όπου θα φιλοξενηθεί η φαντασία των ανθρώπων που μελλοντικά θα έρθουν σε επαφή μαζί του… Βέβαια, ακόμη και αν αυτός ο χώρος υπάρχει, δεν εξυπακούεται και ο τρόπος που ο καθένας θα τον αξιοποιήσει. Υπάρχουν, για παράδειγμα, ερμηνείες οι οποίες προσπαθούν να αναπαραγάγουν και την παραμικρή σημείωση που υπάρχει πάνω στην παρτιτούρα, όπως θα το έκανε και ένα κομπιούτερ. Προσπαθούν να πετύχουν μια πιστή απόδοση της σύνθεσης ακολουθώντας την «κατά γράμμα», χάνοντας όμως το νόημα που κρύβει το «όλο». Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η μελέτη και η ερμηνεία του «μέρους» μιας σύνθεσης δεν πρέπει να γίνεται σαν το «μέρος» να είναι ένα ανεξάρτητο κομμάτι. Πρέπει να ερμηνεύεται και να μελετάται το «μέρος» ­ λαμβάνοντας υπόψη μας ­ ότι το ζητούμενο είναι η ερμηνεία του «όλου»… Στο άλλο άκρο αυτού υπάρχουν ερμηνείες οι οποίες προσπαθούν να κάνουν ακριβώς το αντίθετο και από αυτό που θα ήθελε ο συνθέτης και από αυτό που περιμένει να ακούσει το κοινό. Τότε ο κόσμος δεν αναγνωρίζει καν τη σύνθεση και μένει με την εντύπωση ότι ακούει κάτι τελείως διαφορετικό, κάτι άλλο από αυτό που έχει τυπωθεί στο πρόγραμμα της συναυλίας. Εγώ ερμηνευτικά βρίσκομαι κάπου στη μέση αυτών των δύο άκρων. Προσπαθώ δηλαδή να σέβομαι το έργο. Τα πάντα ξεκινούν από τον συνθέτη, όπως σας είπα προηγοθμένως… Αυτός είναι που δίνει ώθηση στα πράγματα. Την ώρα που βρίσκομαι πάνω στη σκηνή είναι παρών και ο συνθέτης, πάντα. Ξεκινάει κάτι από αυτόν, περνάει μέσα από μένα, αν είμαι τυχερός φτάνει ως το κοινό και αν το κοινό είναι σιωπηλό και συγκεντρωμένο επιστρέφει πάλι σε μένα. Η πηγή όμως όλου αυτού του μουσικού ταξιδιού είναι πάντα ο συνθέτης. Όταν ερμηνεύω κάτι είμαι πάντα υπεύθυνος έναντι του συνθέτη”.

brendel4

«Οι νότες απλώς προτείνουν ορισμένα πράγματα· ποτέ δεν μπορούν να προτείνουν τα πάντα. Εξαρτάται από το πόσο σαφείς είναι οι σημειώσεις του συνθέτη πάνω στην παρτιτούρα. Στις παρτιτούρες του Μπαχ, για παράδειγμα, δεν υπάρχει τίποτε σημειωμένο. Υπάρχουν σονάτες του Μότσαρτ με ελάχιστες σημειώσεις, από τις οποίες πρέπει να προσπαθήσει ο ερμηνευτής να συλλάβει το πνεύμα του έργου, και υπάρχουν άλλα έργα του Μότσαρτ, με τόσο διεξοδικές σημειώσεις πάνω στις παρτιτούρες, που θα έλεγε κανείς ότι καταντάει υπερβολικό. Υπάρχουν συνθέτες όπως ο Μπετόβεν, ο Μπραμς, ο Λιστ ­ σε ορισμένα έργα του ­ οι οποίοι κρατούν μόνο τις απαραίτητες σημειώσεις και κάποιοι άλλοι αργότερα, οι οποίοι είναι μάλλον υπερβολικοί».

«Ασχολήθηκα με την μουσική, όχι επειδή προέρχομαι από οικογένεια μουσικών ή γενικότερα διανοουμένων. Τίποτε από όλα αυτά δεν συνέβη στην περίπτωσή μου. Είμαι αποτέλεσμα του «θέλω» μου και όχι του «θέλω» των άλλων. Είχαμε ένα πιάνο στο σπίτι και οι γονείς μου θεωρούσαν αυτονόητο ότι έπρεπε να αρχίσω μαθήματα ­ όπως έκαναν και οι ίδιοι στα νεανικά τους χρόνια. Σε ηλικία έξι ετών λοιπόν μου έφεραν ένα δάσκαλο πιάνου και τα πράγματα σιγά σιγά πήραν τον δρόμο τους. Η μητέρα μου, τρομερά ευσυνείδητη και αφοσιωμένη στο παιδί της καθώς ήταν, καθόταν δίπλα μου και με παρακολουθούσε την ώρα που έκανα μάθημα ­ παρ’ όλο που δεν καταλάβαινε και πολλά πράγματα, επειδή δεν είχε μουσική παιδεία, όπως έχουν, για παράδειγμα, σήμερα τα παιδιά μου, που μεγαλώνουν σε ένα μουσικό περιβάλλον. Το κύριο επάγγελμά του πατέρα μου ήταν αρχιτέκτονας, κατασκευαστής κτιρίων. Πέρα από αυτό όμως έκανε και άλλα επαγγέλματα…Είχε μια μικρή εμπορική επιχείρηση… Για δύο χρόνια προσπάθησε να κρατήσει ένα ξενοδοχείο σε ένα από τα νησιά της Αδριατικής αλλά δεν τα κατάφερε. Μετά έγινε διευθυντής σε έναν κινηματογράφο. Είχε ανοίξει επίσης και ένα εργοστάσιο παραγωγής γυαλιού, αμέσως μετά τον πόλεμο».

«Σίγουρα πιστεύω στο ταλέντο, μόνο που δεν είναι το παν. Είναι ένα από τα προσόντα που πρέπει να διαθέτει κάποιος σε συνδυασμό και με άλλα πράγματα. Το ταλέντο πρέπει να το συνδυάσει κανείς με την αντοχή, την υπομονή, την ικανότητα πρόβλεψης σε σχέση με το πώς μπορείς να οργανώσεις τον χρόνο σου ­ εννοώ μακροπρόθεσμα… Χρειάζεται συγκρότηση το ταλέντο. Η συγκρότηση είναι πάρα πολύ σημαντικό για κάποιον που παίζει ένα όργανο».

«Κοιτάξτε, επειδή εγώ δεν προέρχομαι από μουσική οικογένεια, επειδή δεν είμαι Δυτικοευρωπαίος ούτε Εβραίος ­ από όσο ξέρω τουλάχιστον ­ και επειδή δεν υπήρξα ποτέ παιδί-θαύμα, εξελίχθηκα πολύ διαφορετικά σε σχέση με τον τρόπο που εξελίσσονται οι περισσότεροι μουσικοί γύρω μας ­ γι’ αυτό και θα σας πω ότι ως παιδί ακολουθούσα απλώς τη ζωή μου και δεν έκανα όνειρα για το τι θα κάνω όταν μεγαλώσω. Εγώ ήμουν συνοδοιπόρος αυτού που μου συνέβαινε και όχι οδηγός του. Σε ηλικία 20 ετών και ενώ είχα ήδη κάνει ένα επιτυχημένο ντεμπούτο στα 17 μου στο Γκρατς, τη δεύτερη μεγαλύτερη αυστριακή πόλη, δεν είχα τη φιλοδοξία να γίνω διάσημος την επόμενη κιόλας ημέρα ή τη μεθεπόμενη ή σε πέντε χρόνια. Για μένα, για να μπορέσει κάποιος να εξερευνήσει το ταλέντο του χρειάζεται να περάσουν δεκαετίες. Το όνειρό μου τότε και η φιλοδοξία μου ήταν να γίνω «κάτι» ή να μπορέσω να φτάσω «κάπου» ως τα 50 μου. Είναι κάτι που συνιστώ σε όλους τους νέους ανθρώπους: Μην προσπαθείτε να κάνετε μεγάλα όνειρα… Ονειρευτείτε απλώς να κάνετε «κάτι» σε αυτή τη ζωή… Προσπαθήστε να μη φτάσετε τα 50 χωρίς να έχετε κάνει τίποτε… Αυτό για μένα είναι το παν. Όλα τα άλλα «μεγαλεία» έρχονται, αν είναι να έρθουν, χωρίς να τα κυνηγήσουμε, ερήμην μας. Δεν μπορεί να έχει όνειρό του κάποιος να γίνει «μεγάλος και τρανός». Μεγάλος και τρανός αποδεικνύεσαι… Άλλωστε το «μεγάλος» και «τρανός» είναι κάτι που αποτελεί εκτίμηση των άλλων και όχι δική σου».

“Δεν είναι ανάγκη να υπερεκτιμούμε τα πράγματα. Εκείνο που χρειάζεται είναι περισσότερη σκέψη και λιγότερος εγωισμός. Με αυτό που λέω δεν θέλω να καταλάβετε ότι περνάω τα πάντα από κόσκινο… Ότι ζω γεμίζοντας τον εαυτό μου με ερωτηματικά. Μιλάω πάντα για τον υγιή σκεπτικισμό, ο οποίος θέλω να πιστεύω ότι με διακρίνει. Απεχθάνομαι τον φανατισμό από οπουδήποτε και αν προέρχεται, όπως απεχθάνομαι και την πομπώδη συμπεριφορά… Κάθε άνθρωπος είναι μια μοναδική ιστορία. Είναι εύκολο να διατυπώνουμε διάφορα τσιτάτα για το πώς θα πρέπει να συμπεριφέρονται οι άνθρωποι, αλλά αυτό δεν βοηθάει καθόλου τους ανθρώπους γύρω… Το μόνο που πιθανόν να βοηθάει τους ανθρώπους γύρω μας είναι να καταθέτουμε την εμπειρία μας… τίποτε άλλο. Αν και έχω πολλές επιφυλάξεις και για αυτό… Ίσως και να μην μπορεί να μας βοηθήσει τίποτε άλλο σε αυτή τη ζωή πλην του εαυτού μας… Ίσως…”.

brendel6«Με το που τελείωσε ο πόλεμος ­ ήμουν γύρω στα 16-17 τότε ­ είχα ήδη αρχίσει να κάνω τα πάντα: συνέθετα, έπαιζα πιάνο, για δύο χρόνια είχα αφοσιωθεί στη ζωγραφική και είχα αρχίσει να ασχολούμαι και λιγάκι με την ποίηση. Αφού λοιπόν διέγραψα όλον αυτόν το κύκλο των ενδιαφερόντων μου, έπρεπε να διαλέξω κάτι από όλα αυτά για να το κάνω και επάγγελμα… Τότε κέρδισα το βραβείο του διαγωνισμού Μπουζόνι, το 1949. Ήμουν τότε 19 ετών. Το βραβείο αυτό με έκανε να πάρω την απόφαση να γίνω επαγγελματίας πιανίστας και όχι ζωγράφος ή ποιητής. Νομίζω ότι ήταν μια σωστή απόφαση, παρ’ όλο που εγώ παράλληλα με το πιάνο αγαπούσα πολύ και το γράψιμο. Άλλωστε η απόφασή μου αυτή δεν με έκανε να σταματήσω το γράψιμο… Η λογοτεχνική ζωή μου ήταν η δεύτερη ζωή μου πάντα. Για ένα μεγάλο διάστημα έγραφα μόνο γύρω από τη μουσική ή για πράγματα που αφορούσαν το επάγγελμα που είχα επιλέξει. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια άρχισα να γράφω αποκλειστικά και μόνο ποίηση. Τώρα πια ζω μια ­ κατά κάποιον τρόπο ­λογοτεχνική ζωή, η οποία έχει τους δικούς της ρυθμούς και είμαι υποχρεωμένος να τους ακολουθώ. Νομίζω ότι τις επιλογές μας τις καθοδηγεί σχεδόν πάντα ένα υγιές ένστικτο. Το γεγονός ότι εγώ για ένα διάστημα ενδιαφέρθηκα για τη ζωγραφική, το σχέδιο, τη σύνθεση ­ όλα αυτά τα πράγματα μαζί ­ το θεωρώ πάρα πολύ σημαντικό αλλά κάποια στιγμή κατάλαβα από ένστικτο ότι σε αυτό που θα ήμουν καλύτερος ήταν η ερμηνεία, το πιάνο. Και ακολούθησα το ένστικτό μου και δεν έχασα, νομίζω».

Schubert Piano Sonata No 18 Alfred Brendel

http://youtu.be/Eti-xVjU92M

«Ανάμεσα στους μεγάλους συνθέτες, εγώ συγκαταλέγω σίγουρα τον Μότσαρτ, τον Μπετόβεν, τον Σούμπερτ και από εκεί και πέρα τον Χάυντν, τον Σούμαν και τον Λιστ. Όταν θέλω να ακούσω μουσική για μένα τον ίδιο ­ ως άνθρωπος, δηλαδή, και όχι ως καλλιτέχνης ­, ανατρέχω συνήθως στη μουσική του 20ού αιώνα. Με ενδιαφέρει πάρα πολύ η σύγχρονη μουσική, ιδιαίτερα όταν έχει να προσφέρει κάτι πραγματικά καινούργιο. Καινούργιο είναι αυτό που έρχεται να προσθέσει κάτι στη μουσική εμπειρία ­ αν πρόκειται για μουσικό κομμάτι. Να προσθέσει κάτι το οποίο ως χθες δεν υπήρχε. Ακόμη και τα μεγάλα αριστουργήματα του ίδιου συνθέτη διαφέρουν μεταξύ τους: το κάθε έργο έχει τον δικό του χαρακτήρα και περιέχει κάτι το οποίο άλλα κομμάτια ή άλλοι συνθέτες δεν έχουν ξανακάνει. Το καινούργιο δεν έχει να κάνει μόνο με το πρωτογενές. Μπορεί να δημιουργήσει κάποιος κάτι καινούργιο συνδυάζοντας πράγματα που έχουν γίνει ήδη στο παρελθόν. Καινούργιο είναι ό,τι πάει τα πράγματα λίγο πιο πέρα από εκεί όπου είναι».

Alfred Brendel«Η κλασική μουσική δεν είναι μόνο σοβαρή. Τι εννοείτε όταν λέτε σοβαρή; Εγώ θεωρώ ότι είναι και πάρα πολύ διασκεδαστική μερικές φορές. Υποθέτω ότι πρέπει να έχετε διαβάσει ένα άρθρο που έχω γράψει γύρω από αυτό, έτσι δεν είναι;  Μην μπερδεύεστε λοιπόν με το τι φαίνεται ότι είναι η κλασική μουσική ή με το πώς θέλουν να την παρουσιάσουν μερικοί μέντορες του είδους. Η κλασική μουσική μπορεί να εκφράσει από το πιο τραγικό συναίσθημα ως το πιο κωμικό. Η κλασική μουσική περιέχει μια γκάμα συναισθημάτων. Είναι, με άλλα λόγια, πολλά πράγματα μαζί. Ακόμη και όταν είναι σκέτη μουσική ­ εννοώ όταν δεν συνοδεύεται από λέξεις ή από (σκηνικές) χειρονομίες ­, μπορεί να προκαλέσει όλα τα συναισθήματα». Υπάρχουν κομμάτια που μόνο με την οπτική του χιούμορ, μπορούν να γίνουν κατανοητά. Υπάρχουν, π.χ., σονάτες του Μπετόβεν οι οποίες δεν παίζονται συχνά και ο κόσμος τις θεωρεί αποτυχημένες επειδή δεν μπορεί να καταλάβει ότι μέσα από αυτές ο συνθέτης ουσιαστικά κοροϊδεύει, γελάει με τις διάφορες κοινωνικές συμβάσεις της εποχής του ­ ειρωνεύεται ή σαρκάζει αυτές τις συμβάσεις. Με ένα πρώτο κοίταγμα ­ αν δεν προσέξεις ότι εκεί γίνεται πλάκα από τη μεριά του συνθέτη ­ το μόνο που βλέπεις είναι λάθη».

Brendel plays Liszt – Isolde’s Love Death from ‘Tristan and Isolde’ (Wagner)

http://youtu.be/LYicfXZW1Yw

«Νομίζω ότι στη ζωή η επιρροή και η επιλογή πάνε μαζί, θα έλεγα ότι συνεργάζονται. Φυσικά και υπάρχουν επιρροές, κανένας δεν μπορεί να απομονώσει τον εαυτό του. Πιστεύω ότι είναι μύθος η ιδέα πως μπορεί να μείνει κάποιος κλεισμένος μέσα σε ένα δωμάτιο χωρίς παράθυρα και απλά να είναι ο εαυτός του. Οχι. Ολοι μας χρειαζόμαστε προσλαμβάνουσες, όλοι πρέπει να μπορούμε να δεχόμαστε προτάσεις. Το θέμα από εκεί και πέρα είναι πώς μπορείς να τις αξιοποιήσεις σε προσωπικό επίπεδο, τι μπορείς να βγάλεις μέσα από αυτές τις επιρροές σου. Οι μεγάλοι συνθέτες μπορούσαν να πάρουν οποιοδήποτε υλικό και να το κάνουν κάτι. Ο μεγάλος δημιουργός μπορεί να επηρεασθεί από τα πάντα, ακόμη και από τα σκουπίδια ­ για να μην πω μόνο από τα σκουπίδια… Γιατί κάθε μεγάλος δημιουργός έχει τη μανία να ψάχνει και να βρίσκει στα άχρηστα σημασίες. Ο μεγάλος δημιουργός ξέρει καλά ότι η σημασία της ύπαρξης κρύβεται σε ό,τι πετάμε και όχι σε ό,τι κρατάμε… Οι κοινοί άνθρωποι είναι δυστυχείς γιατί πιστεύουν ότι η σημασία της ύπαρξής τους βρίσκεται σε ό,τι δεν έχουν και όχι σε ό,τι έχουν… Αυτό τους κάνει συχνά να πετούν τη «σημασία της ύπαρξής τους» στα σκουπίδια και να βγαίνουν στο σουπερμάρκετ να αγοράσουν «πλαστές σημασίες» για την ύπαρξή τους».

Alfred Brendel play Balakirew’s Islamey!!!! (1955)

http://youtu.be/WDGdthy9UIY

“Δεν νιώθω λοιπόν και πολύ σίγουρος για το τι μέλλει γενέσθαι με την τέχνη. Πιθανόν η κλασική μουσική σε λίγα χρόνια να εξελιχθεί σε ένα underground καλλιτεχνικό είδος… Όλα είναι πιθανά, μη γελάτε!”.

«Ένα τόσο εκτυφλωτικό ταλέντο δεν μπορεί να μην είναι αναγνωρίσιμο στην εποχή του. Και ο Μότσαρτ και ο Μπετόβεν έγιναν αντιληπτοί από την εποχή στην οποία έζησαν, ο κόσμος τούς πρόσεξε. Στην περίπτωση του Μότσαρτ ίσως να μην είχαν καταλάβει απόλυτα περί τίνος επρόκειτο αλλά τον πρόσεξαν. Υπάρχει ένας νεαρός συνθέτης εδώ, στη Βρετανία, ο Τόμας Αντέζ, 26-27 χρόνων, ο οποίος έχει τρομερά χαρίσματα και ως συνθέτης και ως πιανίστας και ως διευθυντής ορχήστρας. Αν λοιπόν καταφέρει και το διατηρήσει αυτό, το πιο πιθανόν είναι να αναδειχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους συνθέτες».

Alfred Brendel plays Mendelssohn Variations Sérieuses, Op. 54

http://youtu.be/N8VCyD5I5I4

«Διάφορα πράγματα μπορούν να σκοτώσουν το ταλέντο, την ιδιοφυία: η υπερέκθεση κυρίως και η έλλειψη προσεγμένης οργάνωσης ή στην περίπτωση του Μέντελσον, ας πούμε, η συγκρότηση του ίδιου του καλλιτέχνη. Ηταν ο καλύτερος συνθέτης που υπήρξε ποτέ ηλικίας κάτω των 18 ετών: προτού προλάβει να συμπληρώσει τα 18 του χρόνια ήταν κιόλας ιδιοφυΐα, ένα ολοκληρωμένο ταλέντο που σε άλλους ανθρώπους μόνο κατά τη διάρκεια της ενηλικίωσης μπορεί να φανεί. Επομένως είναι και θέμα μοίρας».

Alfred Brendel

«Είμαι ένας άνθρωπος που τον απασχολούν πάρα πολύ όλα αυτά που θα ονομάζαμε «μυστικιστικές εμπειρίες» αλλά απεχθάνεται κάθε μορφή θεσμοποίησης αυτών των σκέψεων, κάθε μορφή θεσμοποίησης όλων των σκέψεων που έχουν μια θρησκευτική διάσταση. Ή μάλλον ­ για να το τοποθετήσω καλύτερα ­ είμαι ένας άνθρωπος που φοβάται την απόλυτη αλήθεια επειδή θεωρώ ότι είναι επικίνδυνη για τους υπόλοιπους ανθρώπους ή καλύτερα εν δυνάμει επικίνδυνη. Τη στιγμή που κάποιος θεωρήσει ότι ανακάλυψε την απόλυτη αλήθεια, εγώ αρχίζω να φυλάγομαι. Γιατί η απόλυτη αλήθεια εκ των πραγμάτων κάνει τους ανθρώπους επιθετικούς και εχθρικούς απέναντι στους υπόλοιπους ανθρώπους που δεν υποστηρίζουν τις ίδιες απόψεις με αυτούς ή που έχουν ανακαλύψει άλλες απόλυτες αλήθειες…».

Franz Liszt Annes de pèlerinage Alfred Brendel

http://youtu.be/Zt5n7H2AgnY

“Τώρα θα σας πω κάτι που πιστεύω βαθιά: ο Θεός είναι η γνώση, είναι η αγνωσία, είναι το τίποτε και το παν της ανθρώπινης ύπαρξης, είναι το κρεβάτι του φόβου μας, είναι η αρχή που επιβεβαιώνει την ύπαρξη του τέλους… Αρα η κατανόηση του Θεού είναι το χέρι που μας γεφυρώνει με την ιδέα του θανάτου. Γι’ αυτό και όταν καταφέρνουμε να αγγίξουμε τις φτέρνες του Θεού, όπως είπατε κι εσείς, μεμιάς, χωρίς να το θέλουμε, λέμε από μέσα μας: Μετά από αυτό δεν θα με πείραζε ο θάνατος. Σε αυτά τα πράγματα συνήθως η μουσική είναι καλός αγωγός επικοινωνίας. Ακούγοντας ορισμένα κομμάτια του Μπετόβεν αισθάνεσαι ότι έρχεσαι τόσο κοντά στον Θεό. Νομίζω πάντως ότι η εγγραφή του ειδώλου ενός μεγέθους μέσα μας έχει πάντα να κάνει και με την απόσταση η οποία μας χωρίζει από αυτό…”

Και τρεις ακόμα ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις του Άλφρεντ Μπρέντελ:

http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4845085

http://www.bruceduffie.com/brendel2.html

http://m.guardian.co.uk/music/2010/oct/17/alfred-brendel-fiona-maddocks-interview

Πηγές:

http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=185112

http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=104394

Σχολιάστε

Filed under ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ -ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s